Handen schudden zonder open armen

Begin 2011 werd op de Hogeschool van Amsterdam na veel media-aandacht een docent ontslagen die na zijn bedevaart naar Mekka vrouwen geen hand meer wilde geven. Met deze bespottelijke reactie laat Nederland zich van zijn kleinzielige kant zien.

In 2004 werd toenmalig minister van Vreemdelingenzaken en Integratie Rita Verdonk een hand geweigerd door een imam die zojuist met goed gevolg zijn inburgeringscursus had afgerond. Ophef in de media volgde en een nieuwe maatschappelijke discussie was aangebroken (1).

Begin dit jaar laaide de discussie weer op. Een docent bedrijfseconomie aan de Hogeschool van Amsterdam (HvA) had na zijn bedevaart naar Mekka besloten zijn vrouwelijke collega’s niet langer de hand te schudden. In plaats daarvan maakte hij naar hen een eervolle buiging. Aanvankelijk hadden het College van Bestuur en de studenten van de HvA weinig moeite met de nieuwe omgangsvormen van de docent. De Centrale Medezeggenschapsraad was het daar echter niet mee eens en stapte naar de media. De vrouwelijke voorzitter liet via AT5 weten in omgangsvormen geen onderscheid tussen man en vrouw te willen (2). Uiteindelijk moest de docent vertrekken. De HvA beweert dat hij niet is ontslagen vanwege zijn weigering vrouwen een hand te geven maar dat herplaatsing niet mogelijk was vanwege de onhoudbare werksituatie die was ontstaan. In feite komt dit op hetzelfde neer.

Een soortgelijk incident vond plaats in 2006 op het Vader Rijn College in Utrecht. Hier was het een vrouwelijke docente die werd ontslagen omdat ze mannen geen hand meer wilde geven. De rechter oordeelde, in tegenstelling tot de Commissie Gelijke Behandeling, dat het ontslag terecht was (3). Waarom reageert Nederland zo kleinzielig op deze incidenten?

Handen schudden volgens de Islam
Laten we om te beginnen vaststellen dat de Islam niet duidelijk is over deze kwestie. De Koran maakt voor het individu onderscheid tussen huwbare en niet huwbare vrouwen (4). Niet huwbare vrouwen zijn bijvoorbeeld jonge kinderen, zussen, moeders en aangetrouwden. Omdat contact met hen in de regel niet seksueel georiënteerd is, is lichamelijk contact in de vorm van het geven van een hand geen probleem. Bij vrouwen met wie men in beginsel zou kunnen trouwen ligt dit gevoeliger.

Volgens de Islam is het de intentie die de goedheid of slechtheid van een daad kenmerkt (5). De meeste Islamitische rechtsscholen gaan er dan ook vanuit dat contact verboden is wanneer de intentie van het schudden van een hand seksueel geladen is. Handelingen die niet seksueel zijn bedoeld worden door de profeet en in de Koran niet verboden. Het ‘zakelijk’ schudden van handen is dus geen probleem (6). Er zijn echter moslims die ook dit afkeuren. Vermoedelijk baseren zij zich op de volgende Hadith ofwel overlevering van wat de profeet Mohammed gezegd zou hebben: “Het zou voor iemand onder jullie beter zijn zichzelf met een ijzeren naald in het hoofd gestoken te hebben dan een vrouw aan te raken die voor hem onwettig is.” (Saheeh al-Jaami’). Deze Hadith wordt echter niet door alle geleerden als authentiek beschouwd omdat er een kans is dat de keten in de overlevering onderbroken werd (7).

Bovendien biedt de Koran ruimte om tegen het beleid van Allah in te gaan, wanneer een moslim daartoe door omstandigheden genoodzaakt is (8). De Nederlandse normen en waarden maar ook het grondwettelijke verbod op discriminatie wegens geslacht kunnen worden opgevat als een dergelijke noodzaak. Het argument dat de Islam moslims verbiedt om mensen van het andere geslacht de hand te schudden, loopt dus spaak.

Geen doel maar middel
Toch is de ophef die ontstond over de HvA-docent tamelijk absurd. Afgezien van het feit dat de discussie vooral zou moeten gaan over de vraag of hij goed les geeft, is geenszins komen vast te staan dat deze man een afkeer jegens vrouwen heeft ontwikkeld of vrouwen oneervol behandelt. Het enige wat hem te verwijten valt, is dat hij omgangsvormen hanteert die afwijken van onze eigen normen. Maar omgangsnormen veranderen en vervagen continu. Steeds minder mensen zeggen bijvoorbeeld "u" tegen vreemden en welke man neemt tegenwoordig nog zijn hoed af voor een onbekende vrouw? Waarom zou het schudden van handen zo extreem rigide in onze cultuur zijn genesteld dat iemand hierom zijn of haar baan mag verliezen, zelfs als diegene in plaats daarvan een eervolle buiging wil maken?

De waarde die de Nederlandse samenleving kennelijk hecht aan het schudden van handen is op zijn zachtst gezegd opmerkelijk. Natuurlijk is het een mooi gebruik waarmee men de ander toont dat er een vriendschappelijke band is. Maar laten we niet vergeten dat de waarde niet zit in het middel maar in het doel: de vriendelijkheid en de eerbied die getoond worden. Een buiging doet precies hetzelfde.

Gelegenheidsmoraalridders
De balans tussen het incident en de reactie daarop is dusdanig zoek, dat men zich kan afvragen of dit de ware toedracht van de discussie is. Voorzitter Castermans van de Commissie Gelijke Behandeling gaf naar aanleiding van het incident op het Vader Rijn College in een interview met het Reformatorisch Dagblad aan wat wel eens de crux van de discussie zou kunnen zijn: “Angst voor de islam beheerst de discussie. Maar waar hebben we het nu over? Het geven van handen staat opeens symbool voor de mate van integratie. Dat moeten we toch niet willen? Dat is inspelen op onderbuikgevoelens. Voor sommige mensen is het tijd om minder bekrompen te denken.” (9)

Het is opvallend dat men in discussies over uitingen van moslims plots zeer star vasthoudt aan bepaalde waarden. In de discussie over de hoofddoek wordt het argument gebruikt dat dit een symbool van vrouwenonderdrukking zou zijn (10), een bewering die overigens niet of nauwelijks met feiten wordt onderbouwd. Bij de discussie over onverdoofd slachten is het dierenwelzijn van zeer groot belang en als het gaat over het handen schudden staan onze omgangsnormen centraal.

Omarmen
Vreemd genoeg wordt nergens in deze discussies gerept over de gastvrijheid en eerbied die de Nederlandse maatschappij zou moeten tonen tegenover haar nieuwe inwoners. Dat zou de kern van de discussie moeten zijn. Integratie werkt namelijk van twee kanten. Immigranten dienen zich vanzelfsprekend aan te passen aan onze kernwaarden. Als een moslim (of wie dan ook) zich niet kan verenigen met belangrijke Nederlandse normen, zoals de indeling van onze rechtsstaat, moet hij zich afvragen of hij wel in Nederland wil wonen. Dat neemt niet weg dat Nederland en vooral de Nederlandse maatschappij er alles aan moeten doen om gastvrij te zijn voor haar nieuwe inwoners en de integratie op alle mogelijke manieren moeten bevorderen. Dat ontneemt moslims die commotie veroorzaken verdere drang tot amok en vergroot de cohesie in de samenleving.

Nederland zou zijn vriendelijke gezicht moeten laten zien en mensen die deel uitmaken van onze samenleving en onze normen en waarden weldegelijk accepteren en tentoonspreiden innig moeten omarmen. Het feit dat een sterke rechtvaardiging binnen de Islam voor het weigeren van handen ontbreekt, doet daar mijns inziens niets aan af. Het blijft immers een beroep op het geloof, een vrijheidsrecht dat we moeten blijven koesteren.

Noten
1. http://www.elsevier.nl/web/1075350/Nieuws/Nederland/Opnieuw-weigert-imam...
2. http://www.at5.nl/artikelen/56736/botsing-binnen-hv-a-over-handen-schudden
3. http://nieuws-uitgelicht.infonu.nl/mens-en-samenleving/36539-handen-schu...
4. Koran 4:22-23
5. Bukhari-6490; Muslim-131
6. Aldus Linda Bogaert, van het voormalige centrum voor Islam en Europa van de Universiteit Gent: http://www.flw.ugent.be/cie/bogaert/bogaert15.htm
7. Aldus de invloedrijke Egyptische Islamgeleerde Dr. Yusuf Al-Quaradawi. http://mradziahmad.wordpress.com/2011/03/28/shaking-hands-with-women-an-...
8. Koran 5:3
9. http://www.refdag.nl/nieuws/binnenland/angst_voor_islam_beheerst_discuss...
10. http://www.parool.nl/parool/nl/3587/POLITIEK-BINNENLAND/article/detail/2...