Hybrid warfare, hybrid responses?

Rebecca van der Meer - Aan de hand van spanningen tussen het Oosten en het Westen organiseerde het JASON instituut op 8 oktober een conferentie in het Vredespaleis, met als casus het huidige conflict in Oekraïne. Onder andere binnen de NAVO wordt er afgevraagd hoe gereageerd moet worden op deze hybride vormen van oorlog. Tijdens de bijeenkomst spraken verschillende internationale sprekers met expertise op gebieden als het internationale recht, defensie, internationale relaties en media over een mogelijk antwoord.

Globalisering en technologische ontwikkelingen hebben de internationale verhoudingen sinds de Koude Oorlog complex en bovendien labiel gemaakt. Ook het tempo van veranderingen is toegenomen. Dat er nieuwe vormen van conflict ontstaan die een hybride karakter kennen, is de bevestiging van die labiliteit. Daar waar staten zwak zijn wordt hybriditeit als het ware uitgenodigd. Het is tevens de reden dat het werkt in Oekraïne en het is de EU zelf die heeft toegestaan dat haar capaciteiten afnamen, terwijl Rusland juist investeerde. Momenteel bevinden wij ons in een situatie waar de kans op een nieuwe oorlog aanzienlijk is vergroot.

Hybride oorlogen beslaan echter niet enkel de militaire factor. Het omvat ieder aspect van de overheid. Alle middelen worden zogezegd geïntegreerd, waardoor de instrumenten vermenigvuldigen en de doelen een groter bereik krijgen. Verantwoording is lastiger, aangezien de terminologie van een hybride oorlog niet is opgenomen in het internationale recht. Het concept ervan is daarentegen ook in het recht niet onbekend.

Het verschil tussen het Oosten en het Westen betreft een verschil in de perceptie van vrijheid. In Rusland geldt de soevereiniteit van een land als vrijheid; het Westen interpreteert vrijheid als individuele rechten. Aan beide kanten wordt geloofd dat de ander de eerste stap heeft gezet in de verslechterde relatie door het vergroten van de eigen invloed te ambiëren. In feite heeft het Westen met haar “grand strategy” inderdaad al eerder een hybride oorlog gevoerd. Desalniettemin heeft Rusland bij de annexatie van de Krim alle tien Helsinki-akkoorden geschonden.

Thinking in solutions
Hoe dan ook, zoals Jamie Shea (Deputy Assistant Secretary General for Emerging Security Challenges bij de NAVO) stelde: “A hybrid war is better than a real war”. Om die reden moet er nagedacht worden over hoe wij om moeten gaan met deze situatie om verdere escalatie te voorkomen. Commodore Frans Osinga geeft mee dat strategen twee dingen fout kunnen doen: “Assuming the next war will be the same and assuming the next war will be different”.

Vanuit een militair oogpunt is het van belang dat het Westen een aannemelijke kracht is. Voorts kan het snelst gereageerd worden, als de militaire middelen reeds aanwezig zijn. Maar defensie is niet doorslaggevend: misinformatie moet bestreden worden door zelf informatie te verschaffen. Bovendien is internationale rechtspraak benodigd, maar zowel Oekraïne als Rusland zijn geen lid van het Internationaal Strafhof in Den Haag. Argumenten die gebaseerd zijn op de wet is daarentegen wel de wijze waarmee draagvlak gecreëerd kan worden onder EU-lidstaten voor een gezamenlijke strategie.

En die samenwerking is hard nodig, want het probleem is te groot voor een enkel land. Coalitievorming wordt steeds lastiger naarmate het aantal deelnemers toeneemt, maar een consensus van 28 EU-lidstaten draagt bij aan geloofwaardigheid. Inmiddels zijn verschillende internationale organisaties betrokken bij het conflict (te noemen de EU, de NAVO en de OVSE) en het is relevant dat deze internationale organisaties blijven doen waar zij goed in zijn om elkaar aan te vullen. Er werd gepleit voor een volwassen relatie tussen de EU en de NAVO. De EU zou bijvoorbeeld niet de militaire taak op zich moeten nemen, maar is eerder geschikt voor het bepalen van economische sancties. Voor de NAVO geldt dit andersom. Wel moeten we ervoor waken dat die internationale organisaties niet te transparant worden, zodat we voorspelbaar worden. Naast onderlinge samenwerking werd de optie aangedragen om de focus te leggen op China: een handelspartner van Rusland, met evenwel financiële belangen in Oekraïne.

Alle partijen hebben de middelen voor handen om dit conflict snel te laten escaleren en de snelheid van inzetbaarheid is groot. Als het Westen laat zien dat zij daadwerkelijk zullen reageren, dan heeft dat effect. De NAVO zou echter niet moeten willen provoceren, want het zou betekenen dat wij ons inlaten met de geopolitieke benadering van Rusland. Resultaten kunnen geboekt worden zonder het conflict aan te gaan. De aanwezige militairen zijn er van overtuigd dat wij een confrontatie aan zouden kunnen; Iedereen is er van overtuigd dat wij een confrontatie niet zouden moeten willen.

Het volledige programma van de bijeenkomst.