Afspraken opzeggen kost altijd

Bert Ummelen reageert op opinie van Hendrik Noten 'Sjuul Paradijs heeft meer macht dan PvdA-congres'.

Nog niet zo lang geleden stond in S&D een artikel van Wout Cornelissen met de trefzekere titel ‘Van Rutte I naar Rutte II: zoek de verschillen’. Die verschillen zijn wel te vinden, maar een stuk markanter hadden ze ook van mij wel gemogen. Waarbij nog eens komt dat na een half jaar weinig meer over is van de jongensachtig bravoure waarmee de club op het bordes stond. Een ‘bandenplakkerij’ noemde Marc Chavannes de coalitie laatst; als er niet net is ‘platgereden’ wacht wel een rit over venijnige kasseien

Was deze coalitie echt zo onvermijdelijk als het ons is voorgespiegeld? Zowel getalsmatig als programmatisch was een ander antwoord op het stembusresultaat mogelijk. Je kunt niet zeggen dat de haalbaarheid ervan ernstig is onderzocht. Maar goed, er is een regeerakkoord gesloten en het congres heeft daar in feestelijke stemming zijn fiat aan gegeven. Strafbaarstelling van illegaliteit was er onderdeel van.

Hendrik Noten en ik verschillen niet van mening over die afspraak. Het is een misbaksel van een plan dat om te beginnen nooit in het regeerakkoord terecht had mogen komen. Het wringt, zoals NRC terecht opmerkte, met de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens (‘Een ieder heeft, waar hij zich ook bevindt, het recht als persoon erkend te worden voor de wet’) en is in termen van zijn doelstelling (afschrikking) waarschijnlijk helemaal niet effectief. Zelfs Teeven twijfelt daaraan. ‘We weten dat niet’, zei hij in het Amnesty-periodiek ‘Wordt vervolgd’. Het is ook een plan – daar wijst Samsom terecht op – dat materieel niet zo veel verandert aan de praktijk van het vreemdelingenbeleid.

Misschien is aan de onderhandelingstafel de principiële betekenis onderschat. Maar leg de zaken nu eens op de weegschaal: deze wanstaltige vorm van symboolpolitiek (voor de VVD van betekenis in haar electorale guerrilla met Wilders) aan de ene kant; kinderpardon (met juist een grote materiële betekenis), beperking en humanisering van vreemdelingendetentie en schrappen van strafbaarstelling van hulpverlening aan illegalen aan de andere. Ik kan de afweging van Samsom eigenlijk wel volgen. En ik vind niet dat hij zijn respectabiliteit als partijleider op het spel zet als hij die afweging, nota bene geaccordeerd door het congres, verdedigt en vooralsnog geen ‘draai van 180 graden’ overweegt. (Ter zijde: de vergelijking met ‘onze’ tegemoetkomendheid in de kwestie van de inkomensafhankelijke zorgpremie snijdt niet echt hout. Het ging om nivellering, en die is vervolgens langs fiscale weg bereikt.)

Op het partijcongres in Leeuwarden stonden niet alleen ‘oude’ waarden van de sociaal-democratie op de agenda, maar ook de ‘ledendemocratie’. Dubbel ongelukkig treft het dan dat een ‘principieel’ congres het aan de stok krijgt met een partijleider die de taal van coalitie-pragmatiek spreekt. Samsom had eleganter kunnen zijn, ook wat handiger – zoveel geef ik zijn critici wel na.

Ik herinner me hoe in de jaren zeventig Henk Vredeling, in niet al te fitte toestand naar het PvdA-congres getransporteerd, daar zijn gevleugelde woord sprak. Ik was erbij. ‘Congressen kopen geen straaljagers.’ Hoezo, een ‘schofferende’ Samsom? Vredeling gaf wel een lesje staatkunde. Uiteindelijk is het de Kamerfractie die, zoals het in de wet staat, ‘zonder last’ beslist. Op grond van een mandaat van de kiezers, en niet van de om en nabij 2 procent daarvan die partijlid is.

Hendrik Noten behoort net als ik tot de partijleden die weinig lol beleven aan Nieuw Paars. En ik heb zo het idee dat hij mijn kijk op het rumoer rond strafbare illegaliteit – een ventiel, schreef ik, waaruit druk die zich na een half jaar Rutte II in de partij heeft opgebouwd ontsnapte – deelt. Maar laten we dan de discussie verbreden: willen we de partij zijn die het Van waarde-project serieus neemt, de partij die daarin in de steigers wordt gezet? En wat betekent dat dan?

PS
Nu meldt Nu.nl dat de kwestie ‘volgens VVD-kringen’ bespreekbaar is. Is dat eigenlijk wel goed nieuws? Wisselgeld zal er aan te pas komen – binnen of buiten het dossier. ‘Alleen een dwaas verandert nooit van gedachten’, geeft Hendrik ons ter overweging mee. Nee, maar alleen een dwaas veronderstelt dat coalitieafspraken opgezegd kunnen worden zonder dat het iets kost.

Lees hier het stuk van Hendrik Noten