Het gemak van anonieme solidariteit

Debat: Sociale veerkracht als vangnet

Als we proberen de solidariteit tussen mensen volledig via de overheid te organiseren, lopen we vast in een inefficiënte, onpopulaire en dure bureaucratie. Pieter Hilhorst pleit daarom voor het versterken van de sociale veerkracht van mensen zelf.

Bijdragen: 
4

Rara, van welke politieke partij komt de volgende quote?*

(Politieke partij X) gaat uit van de kracht van mensen die verantwoordelijkheid nemen voor zichzelf en anderen. Deze visie onderscheidt (politieke partij X) vanouds van andere partijen.

Bij nagenoeg alle politieke partijen wordt volop vertrouwd op, geloofd in, of zelfs uitgegaan van de 'eigen kracht van mensen'. Niet zo gek ook, wie gelooft er niet dat mensen eigen kracht hebben? VVD'ers legitimeren er een kleine overheid mee, voor D66 is het een centrale richtingwijzer waaruit onder andere voorstellen voor het afschaffen van de bedenktijd voor abortus en direct gekozen bestuurders voortvloeien. GroenLinks wil vooral investeren in de eigen kracht van mensen en CDA'ers gebruiken het als argument voor de hun zo belangrijke soevereiniteit in eigen kring. Een begrip dat voor zoveel karretjes wordt gespannen, is vaak een beetje hol. Pieter Hilhorsts pleidooi voor sociale veerkracht las ik dus met enige argwaan, al gaat het hem niet zozeer om de eigen kracht van mensen afzonderlijk, maar om die van hun sociale omgeving. Hilhorst laat aan de hand van enkele concrete voorbeelden zien dat familie, buren, vrienden en collega's elkaar vaak beter kunnen ondersteunen dan dat vadertje staat dat kan.

Zijn betoog is overtuigend en sympathiek, maar toch wil ik er enkele kanttekeningen bij plaatsen. Ten eerste sluit zijn verhaal iets te goed aan bij de huidige tijdgeest waarin de overheid wordt gezien als een logge, inefficiënte sul. Het sociale veerkracht-verhaal is mijns inziens een variant op het 'eigen kracht'-frame, en niet een alternatief daarvoor, zoals Hilhorst meent. Beide kunnen worden misbruikt als argument om collectieve sociale vangnetten maar helemaal weg te bezuinigen. Pieter Hilhorst mag er dan expliciet op wijzen dat dit niet de bedoeling is, andere partijen kunnen er gemakkelijk op die manier mee aan de haal gaan.

We moeten bovendien oppassen dat we de solidariteit met mensen die verder van ons afstaan niet uithollen. Volgens Hilhorst is een van de voordelen van sociale veerkracht immers dat het eenvoudiger is om solidair te zijn met bekenden dan met vreemden, zoals in het geval van de verzorgingsstaat waarin we niet weten wie van ons belastinggeld wordt geholpen. Solidariteit als daad in plaats van afgedwongen gift, aldus Hilhorst. Maar hoe zit het dan met mensen in andere landen, die we niet kennen, maar die wel onze steun nodig hebben? Kunnen we voor deze onbekenden nog wel solidariteit opbrengen? Met een kabinet dat sowieso al zo min mogelijk uitgeeft aan 'het buitenland' (denk aan ontwikkelingshulp en de Europese Unie), is dat een legitieme vraag.

Een laatste valkuil ligt in het gegeven dat mensen met een zwakke maatschappelijke positie vaak een zeer beperkt sociaal netwerk hebben. Volgens Pieter Hilhorst kun je dat ondervangen met bijvoorbeeld buddy-projecten, maar volgens mij schuift hij dit probleem daarmee iets te gemakkelijk aan de kant. Het valt niet mee om 'top-down' een sociaal netwerk voor iemand te organiseren. Ik woon in een Vogelaarwijk, in een koop-appartement tussen de sociale huurwoningen. Het krachtwijkenbeleid wilde met het mengen van inkomensgroepen onder andere bereiken dat kansarme bewoners zich zouden optrekken aan hun kansrijkere buren. Ik zie het nog niet zo gebeuren. Met de andere yuppen in de wijk zit ik in een Vereniging van Eigenaren, waar vooral wordt geklaagd over de rondhangende jongeren, junks, alcoholisten en die rare oude vrouw die duiven voert en 's nachts hard schreeuwt. Zou ik, desgevraagd, een rol willen spelen bij het op de rails krijgen van het leven van een van die rondhangende jongeren? Wellicht, maar of zo'n jongen daar op zit te wachten...Ik weet het niet.

Soms is solidariteit als daad juist veel moeilijker dan de anonieme solidariteit van de verzorgingsstaat.

* Het CDA, bij monde van partijvoorzitter Ruth Peetoom in een opinieartikel in Trouw van 3 juni 2011 ('CDA moet onzekere burger helpen')

http://www.trouw.nl/tr/nl/4328/Opinie/article/detail/1856240/2011/03/06/...

Groepen: