Goede levens van mensen eerder dan mensenrechten in abstracto

Debat: Scenario's voor Oekraïne

Veertig jaar geleden werden de Helsinki Akkoorden gesloten, hetgeen een opmaat betekende voor langzamerhand verbeterde verhoudingen tussen Oost en West. Van die verbeterde verhoudingen is weinig over. Om die reden is het Europafonds van de WBS een project gestart Helsinki 40 waarin nagegaan wordt hoe het zo fout heeft kunnen gaan tussen Moskou en de Westerse wereld en hoe daar door sociaal-democraten op gereageerd kan of moet worden.

Bijdragen: 
4

Peter van der Gaast - Sociaal democraten moeten meer geven om mensen levens, goede levens van mensen dan om mensenrechten in abstracto. Ondergetekende zou een pleidooi willen houden voor het 3e scenario, al zou ik dat op veel punten anders verwoorden. Ook een 3e scenario zou tot reciproke afspraken moeten leiden en er zou niet gesuggereerd moeten worden, dat wat ons betreft iedereen dan zijn gang mag gaan. En economisch blijven wij een open houding jegens het Oosten innemen, misschien veel meer non-discriminatoire verbreding zoekend in het verstrekken van handelspreferenties.

Maar het is wel duidelijk, dat wat onze “waarden gebonden” politiek aan de buitengrenzen van de EU is geweest een grote mislukking is geworden.

Maar al te vaak bleek dat de Europese keizer van tegenwoordig geen kleren aanhad als het misging. Wat begon met onschuldige demonstraties op pleinen, ontaardde in vinnige burgeroorlogen, vluchtelingenstromen en zelfs en neergeschoten burgervliegtuigen.
En dat alsof we al niet een lesje in het Midden-Oosten, de Noordkust van Afrika en Joegoslavië hadden gehad. Het lesje van Alexander de Grote, dat je soms wel andermans legers kunt verslaan, maar nooit andermans land effectief kunt besturen. Je weet niet wie of wat dan aan de macht komt.

Ten onrechte is de indruk gewekt dat de Oekraïne net zoiets is als Polen of Tsjechië. Dat is het niet; het behoorde altijd tot de Russische sferen, was zelfs de ontstaanskern daarvan, waarbij Polen en Tsjechië altijd tot Europa behoorden. Ten onrechte is mijn generatie van de Praagse lente nageaapt, met een Arabische lente en een Oekraïense lente.

Ten onrechte heeft een verveelde kaste diplomaten de Pandora's uitbreidingsbox geopend op een moment dat duidelijk was dat veel Europese landen zelf nog niet aan de meest elementaire rechtsstatelijke EU voorwaarden voldoen, soms ook allerminst democratisch noch transparant zijn en sterk achterlopen in economische ontwikkeling, waaraan de EU niets doet. Europa had te weinig zelfkennis om te denken dat zij een democratiseringskruistocht kon afkondigen naar nog weer een nieuw heilig land.

Hugo de Groot heeft ons in de 17e eeuw geleerd, dat je – om het internationale recht de economische ontwikkeling te laten ondersteunen - je nooit door waardeoordelen over de staatsinrichting van andere landen mag laten leiden. Dat internationale recht schrijft om soortgelijke redenen ook voor dat de nationale soevereiniteit voor moet gaan op het etnische afscheidingsrecht van meerderheden in een bepaald geografisch gebied.

Dat gaat nu vrees ik niet meer betekenen dat de Oekraïne de Krim terugkrijgt, daarvoor is het Westen te willekeurig geweest bij andere gelegenheden. Kosovo werd bv. afgepakt van Servië en werd een Europees protectoraat. Dit precedent heeft Poetin dankbaar aangegrepen, omdat een ruime meerderheid in het omstreden Krim gebied echt liever bij Rusland wil horen. De noodlottige Europese “waarden”-strategie met dominante zelfbeslissingsrechten bleek ook toepasbaar door anderen. Onze krokodillentranen overtuigen nu niet meer.

Een reden temeer aan uitbreiding van formele betrekkingen ten oosten van de EU voorlopig niet meer vast te houden, zolang de EU binnenshuis nog geen orde op zaken heeft gesteld om een lichtend voorbeeld te kúnnen zijn voor anderen en geloofwaardig te kunnen zijn met de voorstellen die wij aan landen buiten de EU en de NAVO doen.

Dat die militaire geloofwaardigheid zelf ook in gevaar is gekomen blijkt wel uit het feit dat Camiel Hamans nu achteloos zegt dat de Polen (en hijzelf?) niet of niet meer verwachten dat wij de Poolse oostgrenzen komen verdedigen.

Dat komen wij echter wel, dat is het heilige artikel 5 van het NAVO-verdrag, en die geloofwaardigheid over de hardheid van onze buitengrenzen mogen nooit meer opnieuw in gevaar gebracht worden door schimmige avonturen.

Peter van der Gaast
(Studeerde Internationale Betrekkingen aan de UvA, was Rijksambtenaar, Statenlid in Noord-Holland en adviseur van de Tsjechische Regering