Het kabinet wil het vertrouwen in de politiek herstellen door het aanpakken van de grote opgaven. Mensen noemen migratie en integratie vaak als belangrijkste maatschappelijke problemen.[1] Het kabinet heeft een taskforce ‘asiel en migratie' ingesteld: ‘Door verantwoordelijkheid te delen en richting te geven kunnen we het vertrouwen van de burger herstellen en resultaten boeken die houdbaar zijn voor de lange termijn.’[2]
Na drie maanden is volgens IPSOS bijna twee derde van de kiezers ontevreden door de gebrekkige slagkracht van het minderheidskabinet en dan vooral op gebied van het immigratiebeleid: ‘slechts 15 procent van de kiezers gelooft nog dat de aanpak van de vluchtelingenproblematiek effectief zal zijn’.[3] Mensen die weinig vertrouwen hebben in het kabinet zijn volgens het SCP ‘kritisch over de inhoudelijke koers, de vorm van een minderheidskabinet of vinden dat het kabinet weinig daadkrachtig van start is gegaan’.[4]
Het is ook lastig om te werken aan vertrouwen in het asielbeleid, als een fractievoorzitter van een coalitiepartij tegelijkertijd stelt ‘dat gemeenten zelf moeten weten of ze wel of geen asielzoekers willen’.[5] Zonder politieke rugdekking van nationale en lokale politiek en met georganiseerd geweld rond opvanglocaties, is het voor burgemeesters en wethouders wel heel moeilijk om de spreidingswet uit te voeren.
Het oplossen van maatschappelijke problemen wordt ook ondoenlijk zolang er allerlei politieke partijen belang denken te hebben bij het in stand houden of zelfs uitvergroten van problemen. Het is dan ook veelzeggend dat de AIVD onderzoek gaat doen naar patronen achter het geweld.[6]
Minderheidskabinetten bieden politici de mogelijkheid voor gelegenheidscoalities, maar vergen ook bestuurlijke moed. Allerlei onderzoeken uit het buitenland laten zien dat een minderheidskabinet best kan werken, mits het werkt aan brede coalitievorming. Een minderheidskabinet moet het hebben van brede politieke of maatschappelijke coalities en daarvoor zijn politiek wisselgeld en maatschappelijke akkoorden nodig.[7]
Maar uitgerekend dat wisselgeld heeft het minderheidskabinet vastgezet in een strak financieel kader. De rust in de polder is vanaf de presentatie verstoord door het aankondigen van het openbreken van het pensioenakkoord en bezuinigen op de sociale zekerheid. Niet alleen de vakbond, maar ook de werkgeversorganisatie VNO-NCW spreekt zich uit tegen de kabinetsplannen om de AOW-leeftijd sneller te verhogen en roept op om de sociale zekerheid met rust te laten en zich te richten op de grotere problemen.[8]
Hoe kan de overheid slagvaardig werken aan langetermijnopgaven in tijden van politieke minderheden? In het rapport Deskundige overheid pleit de WRR voor multidisciplinaire eenheden, die over de grenzen van ministeries en ‘beleid’ en ‘uitvoering’ heen langjarig werken aan urgente maatschappelijke opgaven.
Werk voor grote vraagstukken met multidisciplinaire teams van interne strategen en inhoudelijk deskundige beleidsmedewerkers die de ruimte krijgen om een brede reeks aan beleidsalternatieven te verkennen, zonder te worden beperkt door de politieke opportuniteit van het moment. Denk aan het langetermijnperspectief van de Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid. Zulke grote opgaven vergen ook langdurige ambtelijke en politieke betrokkenheid met minder snelle functiewisselingen en meer oog voor de uitvoering.
Kollum, Geldermalsen, Gouda, Leiderdorp, Steenbergen, Uithoorn, Loosdrecht, Wijk bij Duurstede. Het lijken juist de kleine homogene gemeenten te zijn die overvallen worden door van buiten georganiseerd verzet tegen asielopvang. Kleine gemeenten kunnen vaker schaarse, specialistische capaciteit regionaal delen, bijvoorbeeld op het gebied van crisisbeheersing. En niet alleen de gemeentelijke organisatie en de burgemeesters verdienen steun, maar ook de gemeenteraadsleden die opereren in de publieke arena.
Investeer gericht in politieke ondersteuning van volksvertegenwoordigers die hen helpt hun politieke ideeën beter te onderbouwen en hun kerntaken als controleur en kadersteller beter uit te voeren. Want zonder sterke volksvertegenwoordigers is het lastig om publiek vertrouwen te winnen.
En zoals de gemeentesecretaris kan opkomen voor de ambtelijke organisatie als het lokale bestuur onmogelijke eisen stelt, zo verdient ook de rijksoverheid krachtiger leiderschap om bescherming te bieden tegen politisering van ambtelijke expertise. De ambtenarij wordt steeds meer het actuele politieke discours in getrokken. Zeker in tijden van minderheidspolitiek worden ambtenaren geacht alternatieve politieke opties te doordenken die op mogelijke meerderheden kunnen rekenen.
Politieke sensitiviteit is inmiddels uitgegroeid tot een van de voornaamste ambtelijke competenties, maar het is een misvatting om als ambtenaar voor de minister te gaan denken. Een ambtenaar is geen politiek assistent.
In Nederland zijn we wars van de Brusselse bontkragen rondom Eurocommissarissen en Belgische ministers, maar er valt veel voor te zeggen om het politieke handwerk van het zoeken naar meerderheden in Tweede en Eerste Kamer over te laten aan de eigen politieke assistenten en de medewerkers van bewindslieden. De beperkte slagkracht van het minderheidskabinet biedt ook een gelegenheid voor uitbreiding van de politieke ondersteuning van bewindslieden.
Tussen de royale Brusselse bontkragen en het schrale Nederlandse model van één assistent per bewindspersoon zit nog een wereld aan mogelijkheden. Wie politiek vertrouwen wil herstellen, kan de democratie maar beter niet op een koopje doen.
Noten
[1] Kunst, Sander, Dagevos, Jaco en Coenders, Sander Kunst Jaco Dagevos, Coenders, Marcel (2025). Samenvatting: Migratie als spiegel van maatschappijbeelden. SCP.
[2] Afschrift opdrachtbrief Ministeriële Taskforce Asiel en Migratie (6 maart 2026).
[3] Kanne, Peter & Van de Koppel, Maartje (2026). Tevredenheid met kabinet Jetten na 3 maanden lager dan bij kabinet Schoof. Ipsos.
[4] SCP Nieuwsbericht (23 juni 2026). Opinievorming is meer dan algoritme: de kracht van de omgeving.
[5] NOS (18 mei 2026). VVD-fractievoorzitter Brekelmans: 'Er is ruimte in de spreidingswet'.
[6] NOS (12 mei 2026). Minister: AIVD doet onderzoek naar organisatie anti-azc-protesten.
[7] Berg, Joop van den (2026). Een minderheidskabinet? Beter van niet. S&D 2026/3.
[8] NOS (22 mei 2026). Werkgevers willen geen hogere AOW-leeftijd, voorlopig ook geen ingreep WW en WIA.
