Over de weg

het was niet zo dat wij de weg kwijt waren,
eerder was de weg ons kwijt, we hadden hem al
lang verlaten. Keken nog om hoe hij licht
en zeker met een bedoeling tussen de bomen
omhoogging maar al gauw werd hij vaag en hoewel wij
telkens in ons hoofd hem neerlegden daar
gaat hij, zo komen wij terug

werd dat vanzelf steeds minder.

Eva Gerlach
Uit: Niets bestendiger, De Arbeiderspers [2003]

VRIJMIPO

Hermen Hoek en Marc van Osch zijn werkzaam als docent Nederlands op de OSG Hugo de Groot in Rotterdam. Met Vrijmipo bezorgen zij poëzie op bijzondere en onvermoede plekken. 

Over de weg kwijtraken en weer vinden schreef de Tsjechische dichter Miroslav Holub (1923-1998) het onvergetelijke gedicht Korte beschouwing over kaarten. Daarin verhaalt Holub over een regiment jonge soldaten dat hopeloos verdwaalt in de Alpen. Geplaagd door ijzige koude, sneeuwstormen en het gebrek aan rantsoen zijn zij ten dode opgeschreven. Gelukkig blijkt een van hen een kaart op zak te hebben die hen de weg terug naar hun kampement wijst. Daar aangekomen bestudeert een officier de gebruikte kaart. Die blijkt een kaart van de Pyreneeën te zijn. 

Zoekraken en terugvinden is een terugkerend thema bij de dichter Eva Gerlach (1948) die haar pseudoniem te danken heeft aan het toevallig voorbijrijden van een verhuiswagen van de Amsterdamse firma Gerlach. ‘De naam beviel me,’ zei ze daarover, ‘en wat is een dichter anders dan een verplaatser van betekenissen.’ Gerlach debuteerde als dichteres in 1977 in Hollands Maandblad en haar eerste bundel Verder geen leed verscheen in 1979. In 2000 ontving ze de P.C. Hooftprijs voor haar oeuvre. ‘Haar gedichten lezen als toverspreuken’, schreef de jury.

Het is moeilijk kiezen uit het indrukwekkende oeuvre van Gerlach, je zou er gemakkelijk in kunnen verdwalen. Haar poëzie kenmerkt zich door een geraffineerde eenvoud van taal die een weerbarstige en vervreemdende logica bezit. Het begint al met de dubbelzinnigheid van de titel van het gedicht van vandaag Over de weg. Gaan we ‘via’ de weg of lezen we een vertelling ‘over de weg’? En zijn wij het die de weg kwijtraken of raakt de weg ons kwijt? Maakt de weg zich uit de voeten, steeds verder weg van ons? Gerlach laat zo zien dat onzekerheid, onverwachte gebeurtenissen en verlies van richting het leven vaker regeren dan ons lief is. Een gegeven waar overigens niet alleen mensen maar ook politieke partijen mee kampen.

En ach, misschien is zelfs je eigen stuurloze getob of wankelend je weg zoeken altijd nog beter dan slaafs richtlijnen volgen. Voor duidelijke procedures, spreadsheets en schema’s bel je beter het verhuisbedrijf, want de dichter Gerlach verwijst steevast naar haar werk met de opmerking: ‘Alles wat ik te vertellen heb staat in mijn gedichten.’