Verhaal voor de terugkeer
Toen Mira het huis uit ging, pakte ze een kraal uit het kistje
Toen Tim de stad uit ging, pakte hij een steentje van de straat
Toen Jarka de tuin achterliet, pakte ze een pit van de abrikoos
Toen Vira het huis uit ging, pakte ze niets
ik kom gauw terug, zei ze
en nam helemaal niets mee
Mira heeft uit de kraal een kistje gekweekt
ze laat een nieuw huis groeien in het kistje
Tim is een nieuwe stad begonnen met zijn steen
Een stad die lijkt op die van hem
alleen zonder zee
Jarka heeft de abrikozenpit gepoot
de tuin rondom de pit is Jarka’s tuin geworden
Maar Vira
die niets heeft meegenomen
vertelt dit verhaal
Als je het huis uit vlucht,
vertelt ze
Wordt het huis achter je rug kleiner
om weg te kunnen kruipen
Het huis verandert
in een grijs steentje
een kraaltje
de pit van de abrikoos van vorig jaar
een steen, die de hele weg in je hand prikt
een legofiguurtje
een schelp van de Krim
een zonnebloempit
een knoop van papa’s uniform
Dan kruipt het huis in je zak
en daar slaapt het
Op een veilige plaats
moet je het huis uit je zak halen
Als het er klaar voor is
Het huis zal langzaam groeien
En jij zult nooit
onthoud dat, zult nooit
zonder je huis zijn
En wat heb jij meegenomen?
Ik heb alleen dit verhaal meegenomen
het verhaal over terugkeer
Kijk, ik heb het in het licht getrokken
Het groeit
Viktoria Amelina, 8 mei 2022
Vertaling: Sijmen Tol en Frouwkje Zwanenburg
Uit: Tijdschrift voor Slavische Literatuur [nr. 93, 2023]
VRIJMIPO
Hermen Hoek en Marc van Osch zijn werkzaam als docent Nederlands op de OSG Hugo de Groot in Rotterdam. Met Vrijmipo bezorgen zij poëzie op bijzondere en onvermoede plekken.
Victoria Amelina was een veelbelovende Oekraïense romanschrijver wiens boeken werden vertaald in het Engels, Duits en Pools. Na de Russische invasie op 24 februari 2022 legde zij haar proza opzij en werd oorlogsverslaggever en onderzoeker van oorlogsmisdaden. De omstandigheden waren er volgens Amelina niet meer naar om fictie te schrijven in de vorm van romans. Voor de mensenrechtenorganisatie Truth Hounds fotografeerde ze de ruïnes van scholen en culturele centra en interviewde ze overlevenden en ooggetuigen.
Op de avond van 27 juni 2023 zat Amelina met een delegatie van internationale schrijvers en journalisten in een restaurant in het oosten van Oekraïne. Een Russische Iskander-kruisraket trof het restaurant en Amelina raakte zwaargewond. Op 1 juli overleed ze in het ziekenhuis van Dnipro aan haar verwondingen, 37 jaar jong. Ze liet een zoon achter.
De oorlog in haar land verwerkte Amelina in twee genres die ogenschijnlijk mijlenver van elkaar liggen, maar dezelfde pijnlijke inhoud kennen: documentaire non-fictie en aangrijpende poëzie. ‘Brokstukjes taal’, zo noemde Amelina haar gedichten. Haar plotselinge dood plaatst alle teksten die zij na 24 februari 2022 schreef in een inktzwart perspectief. Een perspectief dat voor veel Oekraïense vluchtelingen in Nederland nog steeds opgeld doet, omdat zij een soortgelijk verhaal voor de terugkeer kennen. En hun zonen en dochters zitten in onze klassen – het zijn de kinderen van Mira, Tim, Jarka en Vira.
