Vanochtend droomde ik over een man
die een nachtmerrie kreeg in een
concentratiekamp. Hij ontwaakte, 

stond op en ging naar buiten; er brandde licht in
nog maar één barak:
hij klopte 

op de deur, opende die. Onder een lamp zaten
kaartende bewakers tegen wie hij zei:
ik ben zo bang. 

's Ochtends probeerde ik me voor te stellen
hoe ze keken. Ik kwam er niet uit en las
verder in de biografie over Charles Manson 

aan wie een bewaker ooit vroeg: wil je ontsnappen?
Ontsnappen?, antwoordde Manson,
ontsnappen? Uit wat dan?

Wim Brands (1959-2016)
Uit: Literair tijdschrift Liter (2014)
www.leesliter.nl

VRIJMIPO 

Hermen Hoek en Marc van Osch zijn werkzaam als docent Nederlands op de OSG Hugo de Groot in Rotterdam. Met Vrijmipo bezorgen zij poëzie op bijzondere en onvermoede plekken. 

Je kent het wel: die vage half-wakkere toestand waarin je kunt verkeren vlak voordat je ontwaakt. De dichter heeft in de ochtend een wel erg onheilspellende droom, waarin, als in een droste-effect, iemand anders weer een droom heeft; een dubbele nachtmerrie. Nog beklemmender wordt het, wanneer de droom doorwerkt in het echte leven en daar lijkt te weerklinken in de woorden van Charles Manson, de beruchte sekteleider die wegens het aanzetten tot moord zijn leven lang in de gevangenis doorgebracht heeft.

Met wat hineininterpretierung is het makkelijk en verleidelijk om in het gedicht van Wim Brands zijn naderende einde te lezen: na een korte depressie overleed de dichter en presentator in 2016, twee jaar na het verschijnen van dit gedicht (en één jaar voor de dood van Charles Manson). Toch lijkt het hier niet zo zeer om de dichter zélf te gaan, maar over de algemene onmogelijkheid om weg te kunnen vluchten van de realiteit – ook als dat een nachtmerrieachtige wereld is. Niet voor niets eindigt Brands het gedicht met drie keer het woord ontsnappen – als een negatief mantra. Het is een beetje zoals Willem Jan Otten dicht in zijn gedicht Op de hoge, waarin een lyrisch ik opgevoerd wordt dat op de duikplank staat en niet durft te springen: (…) En ik wist: morgen / word ik wakker maar ontkomen / kan ik niet. Uit de schoonspringdroom / ontwaakt men met de schoonspringdroom.

Het gedicht van Wim Brands, dat eerst in literair tijdschrift Liter verscheen en na de dood van de dichter werd opgenomen in zijn Verzamelde gedichten, is typerend voor het werk van Brands. De taal is glashelder en kaal – het gedicht, hoe onnadrukkelijk verteld ook, tegelijkertijd raadselachtig en diep. Woorden om te herkauwen.